Leiderschap: ga er maar aan staan.

Ik denk deze dagen vaak: ‘Ik ben blij dat ik nu geen minister president ben’. Ik merk dat mijn meningen steeds heen en weer geslingerd worden in deze tijd van Corona. Zijn we wel goed bezig en niet te eenzijdig medisch gericht? Maar vooral denk ik, in alle eerlijkheid, steeds weer: ‘ik weet het niet’. Dat komt natuurlijk omdat we momenteel met een zeer complexe en ingrijpende situatie te maken hebben. Waar ik wel bij stil sta, is dat juist in deze situatie duidelijk wordt hoe belangrijk leiderschap is. Natuurlijk vanuit de machtspositie maar vooral ook vanuit de verbinding om het ook ‘samen te doen’. Hoe krijg je een groep van 17 miljoen zelfverklaarde experts en eigenwijzen mee?

Met name dit laatste, persoonlijk leiderschap, vind ik zo fascinerend en is volgens mij ook het belangrijkst. Want dat doet er écht toe, als alle zekerheid en voorspelbaarheid verdwenen zijn. Dan komt het er werkelijk op aan om wakker en ‘aanwezig’ te zijn teneinde adequaat te kunnen reageren, om vooruit te kunnen zien en daarbij volledig in contact te zijn met de actuele situatie, zoals deze steeds weer verandert en met al zijn weerstand en kansen.

Persoonlijk leiderschap in ons eigen leven en werk 

Er wordt momenteel veel geschreven over de coronatijd en ik draag daar nu ook mijn steentje aan bij. Ik wil graag wat gedachten delen over wat ik zie dat we kunnen leren van dit ‘persoonlijk leiderschap’ in ons eigen leven en werk. Dit gaat dus niet alleen over mensen met een hiërarchisch leidinggevende positie maar om de leiding die iedereen van ons in staat is zelf te nemen in het leven en vaak ook in het werk. Ik zie parallelle aspecten die er voor mij uitspringen bij mensen die ik coach. Het gaat daarbij in algemene zin over persoonlijk leiderschap als in ‘persoonlijk iets nieuws willen leren wat tot meer effectiviteit en/of voldoening leidt in je leven en werk’.

Als je een nieuwe weg wilt leren bewandelen, betekent dat altijd dat je ook bereid zult moeten zijn om met onzekerheid om gaan. Dat is natuurlijk altijd zo in het leven. Alles verandert steeds, voortdurend, ook al handelen wij alsof dit niet zo is. Sterker nog, we proberen vaak te doen alsof er zekerheid te verkrijgen is (wat tot controlebehoefte leidt). Maar we worden ziek, ons werk stopt, er gaan dingen kapot en we krijgen ook ‘onverwachte ‘geschenken’. De vraag is dan waar we onze koers door laat bepalen. Rutte koos in eerste instantie voor een strikt medische koers die gericht is op optimale risicovermijding (controle). Nu we wat verder zijn, wordt de roep om ook andere perspectieven en disciplines toe te laten steeds luider. Landelijk gaat het dan over economische en sociale aspecten die te maken hebben met bedrijven die zich bedreigd voelen in hun voortbestaan, eenzaamheid van ouderen, etc.

Waarden, koers en visie

Ook voor jou persoonlijk is het van belang vanuit welke bronnen je de informatie tot je neemt en waar je jouw koers en visie op baseert. Dit gaat vaak gepaard met de waarden die je hebt, de zaken die je aan het hart gaan in je leven en werk én waarin je gelooft. Voor de één kan dit gaan over geld verdienen en voor de ander om altijd te willen blijven leren of gezond of duurzaam te willen leven. Deze waarden (en zeker je kernwaarden) bepalen welke keuzes je maakt in je leven. Hoe meer je jezelf bewust bent van deze waarden, des te beter ben je in staat om zelf richting te kunnen geven aan de beslissingen in je levensloop. Als je jezelf niet bewust bent van deze waarden dan dobber je als een klein bootje op de onmetelijke oceaan en weet je dat je drijft maar je hebt geen flauw idee welke kant je op drijft. Je bent stuurloos en daar word je onzeker en uiteindelijk ongelukkig van.

Zoals we in de politiek kunnen spreken over perspectieven vanuit het medische, economische, maatschappelijke vlak, etc kunnen we in ons eigen bestaan ook vanuit verschillende perspectieven kijken. Fysiek hebben we middelen nodig voor een bestaan. Er moet bijvoorbeeld voldoende brood op de plank komen. We maken ook onderdeel uit van een kring, van een gemeenschap en worden in die zin ook ‘cultureel’ bepaald. Daarbij streven we naar een geestelijk welbevinden en voor de meesten is het belangrijk om betekenis te hebben in het ‘grotere geheel’. Op het moment dat slechts één aspect dominant aanwezig is dan komen de andere aspecten van jou vroeger of later in de knel. Zo kun je zekerheid en geld verdienen dominant laten zijn maar als je het gevoel hebt dat je geen zinvolle dingen doet in je werk dan kom je steeds meer ‘klem’ te zitten. En dit geldt natuurlijk ook andersom.

Feedback of tunnelvisie

Wat me ook opvalt in de huidige situatie, waarin niemand het natuurlijk echt helemaal weet, is dat het proces met kleine stapjes gaat en bij elke stap weer afgestemd wordt op de resultaten van de vorige stap. Dat is iets heel anders dan dat we ook vaak zien, namelijk een tunnelvisie. We zijn vaak overtuigd van iets en zien alleen dat wat ons hierbij goed van pas komt (cognitieve dissonantie heet het psychologische principe). Ik vind dat het getuigt van kracht, om juist te kunnen ‘resoneren’ op de omstandigheden. Maar dat betekent wel dat er steeds weer zaken kunnen veranderen en dat je met die flexibiliteit moet kunnen omgaan. In je werk kan het bijvoorbeeld zo zijn dat je al langere tijd niet meer de dingen doet die je graag doet of die je goed kunt. Maar in plaats van dit serieus te onderzoeken laat je je leiden door de overtuiging dat je nu eenmaal niet altijd alles kunt hebben en bovendien moet de schoorsteen blijven roken. De visie dat er geld moet worden verdiend staat dan dominant boven waarden van tevredenheid, betekenis hebben of iets van dien aard. Dit kan uiteindelijk leiden tot een vergaande aanpassing met alle gevolgen van dien.

Bewustzijn op wat echt waardevol is

Persoonlijk leiderschap kan hier betekenen dat je in staat bent om je bewust te zijn van wat werkelijk belangrijk voor je is, naast het ‘fysieke belang’ van geld verdienen. Je stemt je dan als het ware af op de actuele situatie dat je werk niet meer als je werk voelt en vanuit dit afstemmen ga je op zoek naar een ‘levendig antwoord’, een adequaat antwoord op deze situatie. Je kijkt naar ‘the big picture’ (wat vind ik allemaal belangrijk?) en wordt niet gedicteerd door dogma’s (ik moet me aanpassen want er moet immers geld op de plank zijn –lees: ik ben bang dat ik anders niets verdien).  Zo ben je beter in staat om op adequate wijze te responderen met wat de feitelijke situatie op dit moment van je vraagt. Dat kan pas als de hiervoor genoemde waarden geen dogma’s worden, maar levende uitgangspunten die helpen vanuit een visie inhoud en richting te geven. Voor jou persoonlijk betekent dit dat je jezelf niet vastklampt aan één bepaalde waarde. Dit is een interessant spanningsveld, dit ‘midden tussen flexibel en dogmatisch’ zijn. Het koord waarop Rutte in deze tijd moet balanceren tussen alle belangen in de feitelijke crisis is hier een mooi voorbeeld van. Ga er maar aan staan. Hiervoor is ook een stevig zelfvertrouwen nodig zonder dat je vanuit een ‘beter weten’ alles dicteert. Soms lijkt dat laatste wellicht zelfverzekerder over te komen maar het leidt tot dogma’s en vastzittende loopgraven.

Onzekerheid

Onzekerheid komt voort uit het gegeven dat we het eigenlijk niet weten. Onzekerheid hoort dus bij een soort ‘natuurlijkheid van het leven’. Sterker nog, als we dit niet leren omarmen, leren we eigenlijk nooit iets nieuws. Het is nodig om van ‘oud naar nieuw’ te komen. Dit kan tot controlebehoefte leiden. We verlangen eigenlijk allemaal naar een soort ‘gerustheid’. We moeten oppassen dat we dan niet naar alles grijpen om die schijnzekerheid door controle te verkrijgen.  In mijn ogen is het dan ook in eerste instantie belangrijk om te erkennen dat je het vaak niet weet. Pas dan ben je in staat om helemaal aanwezig te zijn en datgene wat er aan problemen en uitdagingen voor je ligt te kunnen aanschouwen. Dit zie ik heel veel bij rouwverwerking. Bij verlies van iets dierbaars kun je pas weer verder als je het verlies helemaal ‘tot je genomen’ hebt. Meestal verzetten mensen zich hier in eerste instantie erg tegen. Dat heb ik veel gezien bij mensen die hun baan kwijt raakten en eerst door een periode van hevig verzet en teleurstelling gingen voordat de acceptatie de weg weer vrij maakte om weer zicht te krijgen op nieuw perspectief.

Vertrouwen 

De meeste mensen die echt een crisis hebben meegemaakt weten dat zekerheid meer een abstractie is dan een werkelijkheid. Maar waar kun je jezelf dan wel aan (toe)vertrouwen? Het moeilijke deel van het antwoord is: ‘NIETS’. Er is niets dat blijvend is en waar je op kunt vertrouwen. Als je dit als uitgangspunt neemt dan is het goede nieuws dat dit een enorme creatieve potentie schept: als er in substantiële zin niets is dan is er alleen het ‘moment zelf, nu’. En jij, die daarin aanwezig bent. Feitelijk is er niets anders. We hebben dus ook geen controle (nodig) maar moeten leren vertrouwen dat we elk moment een antwoord kunnen blijven geven in alles wat we tegenkomen in ons leven. En daarbij is het goed om je bewust te zijn wat voor jou waarde heeft. Want wat je aan het hart ligt, zal namelijk de richting van je keuze bepalen. En hoe meer je je hiervan bewust bent, des te meer voorkom je dat je een stuurloos bootje wordt (waar je pas echt onzeker van wordt). Door verbinding met deze waarden te ervaren en steeds weer in staat te zijn om te responderen met wat er gebeurt, ontstaat werkelijk zelfvertrouwen. Of moeten we zeggen in ‘vertrouwen op het leven’ en vertrouwen dat we hier middenin kunnen staan? Dat is waar elke crisis steeds weer een appèl op doet bij ons, ook deze. Als je dit vergeet wordt je slaaf van de angst of van al die anderen die het menen beter te weten dan jij.

Afsluitende oefening

1.         Sta voor jezelf eens stil welke waarden jou op dit moment aan het hart gaan (denk bv aan geld verdienen, status, persoonlijke ontwikkeling, duurzaamheid, persoonlijke relaties, etc). Welke zijn de 7 belangrijkste?

2.         Geef aan elk van deze waarden eens een waardering of deze al dan niet voldoende aanwezig is in je leven.

3.         Wat kun je doen om te zorgen dat alle waarden zeer goed ‘vertegenwoordigd’ zijn in jouw leven?

4.         Welke concrete ‘stappen’ kun je hierin nemen?

Mei 2020 Erik Schutten

Erik Schutten is ondernemer en eigenaar van Bureau de Poort. Hij begeleidt mensen en organisaties bij loopbaan- en ontwikkelingsvraagstukken. Het aanbod bestaat uit persoonlijke coaching, loobaancoaching en teamcoaching. Ook verzorgt hij trajecten ‘Persoonlijk leiderschap’.  Zie ook http://www.bureaudepoort.nl

Reacties of vragen zijn meer dan welkom op eschutten@bureaudepoort.nl

Waarde-gedreven keuzes in werk

Ik maak een boeiende tijd door in mijn werk. Als gevolg van het gratis ontwikkeladvies voor 45-plus komen er veel mensen bij mij met de vraag wat ze nog graag zouden willen in deze leeftijdsfase van hun werk tot hun pensioen. Rode draad in de trajecten is dat het minder gaat om het in kaart brengen van sterktes en zwaktes maar eigenlijk meer om een verschuiving in de persoonlijke waarden. In veel gesprekken heb ik het met de deelnemers over de plek die ambitie en ontwikkeling innemen, de waarden waarop je de keuzes in je werk baseert en dat wat je nog motiveert om met voldoende energie aan de slag te kunnen blijven gaan. Het is ook mooi om te zien dat het in deze fase van de loopbaan een gesprek is over wat je graag wilt doorgeven in plaats van ‘wat wil ik bereiken’. Ook krijgt het werk dat je doet een andere plek in je leven. Zo is het voor sommigen indringend dat de kinderen het huis uitgaan, of dat er iemand in je omgeving meer hulp van je vraagt. Zelf word je ook ouder en dit heeft consequenties voor je energie-niveau  en de manier waarop je in ‘de wedstrijd’ zit. Allemaal veranderingen waar ik zelf, persoonlijk ook door mijn leeftijd (56), zelf mee te maken heb gehad. Het professionele en persoonlijke komt weer mooi samen.

Ik heb een paar quotes van een aantal mensen die een dergelijk traject hebben doorlopen uitgekozen om te delen. 

  • Na dit traject merk ik dat ik weer meer energie heb gekregen door het veranderen van de huidige werksituatie en de mogelijkheid die er is om toch meer invloed te kunnen uitoefenen dan ik aanvankelijk dacht.
  • ‘Willen = kunnen’ zei men vroeger. Voor mij geldt dat kunnen niet direct willen betekent. Wil ik nog wel directeur worden?
  • Willen heeft te maken met waarden: Welke waarden zijn voor mij van belang? Wat wil ik terug zien in mijn werk en wat geeft me voldoening?
  • Door mijn herwaardering heb ik weer meer plezier in mijn werk;
  • Het traject heeft me weer wakker gemaakt en vormde net dat zetje in de goede richting om weer zelf ‘aan de bal’ te komen;
  • Ik moet me zelf niet steeds dwingen nog meer carrièrestappen te maken, veranderen om het moeten veranderen. Het ligt meer voor de hand om te denken: wat wil ik nog, met de oogst van wat ik heb bereikt en waar ik nu sta?
  • Ik ben weer anders gaan kijken tegen interne verandermogelijkheden en ga me tegelijkertijd verder oriënteren op mogelijkheden buiten mijn huidige werk. 

Word je nu voor jezelf ook nieuwsgierig naar zo’n (gratis) traject, klik dan op de onderstaande link voor verdere informatie. Dit geldt ook voor ZZP-ers.

https://www.bureaudepoort.nl/ontwikkeladvies-45/